Nên đầu tư cổ phiếu nào? Đây là câu hỏi phổ biến đối với cả người mới tham gia thị trường và những nhà đầu tư đã có kinh nghiệm.

Thực tế, không có một mã cổ phiếu phù hợp với tất cả nhà đầu tư. Một cổ phiếu có thể phù hợp với mục tiêu dài hạn của người này nhưng lại không phù hợp với chiến lược ngắn hạn của người khác.

Thay vì chỉ tìm kiếm một mã cổ phiếu để mua, nhà đầu tư nên xây dựng bộ tiêu chí lựa chọn cổ phiếu dựa trên mục tiêu đầu tư, khả năng chịu rủi ro, chất lượng doanh nghiệp, triển vọng ngành và mức định giá.

1. Nên lựa chọn cổ phiếu dựa trên những yếu tố nào?

Một cổ phiếu có thể được đánh giá trên nhiều khía cạnh khác nhau. Trong đó, có thể tập trung vào 5 nhóm chính:

Doanh nghiệp → Ngành → Tài chính → Định giá → Rủi ro

Doanh nghiệp

Trước tiên cần hiểu doanh nghiệp đang kinh doanh gì.

Một số câu hỏi cần đặt ra:

• Doanh nghiệp kiếm tiền từ sản phẩm hoặc dịch vụ nào?
• Doanh thu đến từ những nguồn nào?
• Doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh không?
• Ban lãnh đạo có chiến lược phát triển rõ ràng không?
• Mô hình kinh doanh có khả năng duy trì trong dài hạn không?

Một doanh nghiệp có kết quả kinh doanh tốt trong quá khứ chưa đồng nghĩa với việc kết quả đó chắc chắn được duy trì trong tương lai.

2. Xem xét triển vọng của ngành

Sau khi hiểu doanh nghiệp, nhà đầu tư cần xem xét ngành mà doanh nghiệp đang hoạt động.

Một số ngành có thể hưởng lợi khi kinh tế, đầu tư công, tiêu dùng hoặc chu kỳ hàng hóa thay đổi. Ngược lại, một số ngành có thể chịu ảnh hưởng khi lãi suất, tỷ giá, chi phí nguyên liệu hoặc chính sách thay đổi.

Các yếu tố cần theo dõi gồm:

• Tốc độ tăng trưởng của ngành.
• Quy mô thị trường.
• Mức độ cạnh tranh.
• Chu kỳ ngành.
• Chính sách quản lý.
• Giá nguyên vật liệu.
• Lãi suất.
• Tỷ giá.
• Nhu cầu tiêu dùng.

Báo cáo triển vọng 6 tháng cuối năm 2026 của MBS nhận định triển vọng lợi nhuận của một số nhóm như dầu khí, vật liệu xây dựng, bất động sản dân cư và bất động sản khu công nghiệp được cải thiện so với dự báo trước đó. Tuy nhiên, đây là nhận định tại thời điểm báo cáo và không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp trong các ngành này đều có kết quả giống nhau.

3. Kiểm tra sức khỏe tài chính của doanh nghiệp

Một trong những bước quan trọng khi lựa chọn cổ phiếu là đọc báo cáo tài chính.

Nhà đầu tư có thể xem:

• Doanh thu.
• Lợi nhuận sau thuế.
• EPS.
• Biên lợi nhuận.
• ROE.
• ROA.
• Nợ vay.
• Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh.
• Tiền và các khoản tương đương tiền.
• Khoản phải thu.
• Hàng tồn kho.

Không nên chỉ nhìn vào việc lợi nhuận tăng hay giảm.

Ví dụ, nếu lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh không cải thiện tương ứng, nhà đầu tư có thể cần tìm hiểu thêm nguyên nhân.

4. Xem tốc độ tăng trưởng lợi nhuận

Một doanh nghiệp có thể được quan tâm khi có khả năng duy trì tăng trưởng lợi nhuận trong nhiều năm.

Có thể theo dõi:

Doanh thu → Lợi nhuận gộp → Lợi nhuận hoạt động → Lợi nhuận sau thuế → EPS

Quan trọng hơn, cần tìm hiểu vì sao lợi nhuận tăng.

Lợi nhuận có thể tăng do:

• Doanh thu tăng.
• Biên lợi nhuận cải thiện.
• Chi phí giảm.
• Doanh nghiệp mở rộng hoạt động.
• Hoàn nhập dự phòng.
• Thu nhập bất thường.

Những nguyên nhân khác nhau có thể dẫn đến mức độ bền vững khác nhau.

5. Xem định giá cổ phiếu

Một doanh nghiệp tốt không có nghĩa cổ phiếu luôn có mức giá phù hợp để mua.

Nhà đầu tư thường sử dụng các chỉ số như:

P/E

P/E = Giá cổ phiếu / EPS

P/E cho biết mức giá thị trường tương ứng với lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu.

P/B

P/B = Giá thị trường / Giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu

P/B thường được sử dụng nhiều khi phân tích những doanh nghiệp có tài sản và giá trị sổ sách có ý nghĩa đáng kể.

PEG

PEG kết hợp giữa P/E và tốc độ tăng trưởng lợi nhuận để có thêm góc nhìn về mối quan hệ giữa định giá và tăng trưởng.

DCF

DCF là phương pháp định giá dựa trên dòng tiền tương lai được quy đổi về giá trị hiện tại.

Không nên sử dụng một chỉ số định giá riêng lẻ để kết luận cổ phiếu đang rẻ hay đắt.

6. Không nên chỉ hỏi “cổ phiếu nào tốt?”

Một câu hỏi có ích hơn là:

Cổ phiếu nào phù hợp với mục tiêu và mức độ rủi ro của tôi?

Ví dụ, nhà đầu tư cần xác định:

Nếu đầu tư dài hạn

Có thể tập trung nghiên cứu:

• Chất lượng doanh nghiệp.
• Tăng trưởng lợi nhuận.
• Khả năng tạo dòng tiền.
• Lợi thế cạnh tranh.
• Ban lãnh đạo.
• Định giá dài hạn.

Nếu đầu tư theo chu kỳ

Có thể quan tâm thêm:

• Chu kỳ ngành.
• Giá hàng hóa.
• Lãi suất.
• Chính sách.
• Tăng trưởng lợi nhuận theo chu kỳ.

Nếu giao dịch ngắn hạn

Ngoài yếu tố doanh nghiệp, nhà đầu tư thường quan tâm thêm:

• Xu hướng giá.
• Thanh khoản.
• Khối lượng giao dịch.
• Vùng hỗ trợ và kháng cự.
• Động lượng.
• Tín hiệu kỹ thuật.

7. Một số nhóm cổ phiếu thường được nhà đầu tư nghiên cứu

Thay vì đưa ra một danh sách cố định, có thể chia cổ phiếu thành các nhóm để nghiên cứu:

Nhóm ngân hàng

Có thể phân tích:

• Tăng trưởng tín dụng.
• NIM.
• Nợ xấu.
• Tỷ lệ bao phủ nợ xấu.
• CASA.
• ROE.
• Chất lượng tài sản.

Nhóm chứng khoán

Có thể quan tâm:

• Thị phần môi giới.
• Dư nợ margin.
• Doanh thu môi giới.
• Hoạt động tự doanh.
• Hiệu quả sử dụng vốn.

Nhóm công nghệ

Có thể xem xét:

• Tăng trưởng doanh thu.
• Doanh thu từ thị trường quốc tế.
• Biên lợi nhuận.
• Khả năng mở rộng.
• Chi phí nghiên cứu và phát triển.

Nhóm dầu khí

Có thể theo dõi:

• Giá dầu.
• Sản lượng.
• Các dự án dầu khí.
• Chu kỳ đầu tư.
• Biên lợi nhuận của từng doanh nghiệp.

Nhóm vật liệu xây dựng

Có thể nghiên cứu:

• Đầu tư công.
• Sản lượng tiêu thụ.
• Giá nguyên liệu.
• Giá bán.
• Biên lợi nhuận.
• Chu kỳ bất động sản và xây dựng.

Nhóm bất động sản

Có thể xem xét:

• Quỹ đất.
• Pháp lý dự án.
• Tiến độ triển khai.
• Hàng tồn kho.
• Nợ vay.
• Dòng tiền.
• Khả năng bán hàng.

Lưu ý: Các nhóm trên chỉ là cách phân loại để nghiên cứu, không phải danh sách nhóm cổ phiếu nên mua.

8. Có nên mua cổ phiếu đang giảm giá mạnh?

Không nên mặc định rằng giá giảm nhiều = cổ phiếu đang rẻ.

Một cổ phiếu giảm giá có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân:

• Thị trường chung điều chỉnh.
• Kết quả kinh doanh suy giảm.
• Triển vọng ngành thay đổi.
• Doanh nghiệp gặp vấn đề tài chính.
• Định giá trước đó quá cao.
• Nhà đầu tư thay đổi kỳ vọng.

Do đó, trước khi mua một cổ phiếu giảm mạnh, cần tìm hiểu:

Giá giảm vì thị trường hay vì doanh nghiệp?

Đây là một trong những câu hỏi quan trọng khi tìm kiếm cơ hội đầu tư.

9. Có nên mua cổ phiếu đang tăng mạnh?

Tương tự, giá tăng mạnh không đồng nghĩa cổ phiếu chắc chắn sẽ tiếp tục tăng.

Nhà đầu tư cần tìm hiểu:

• Lợi nhuận có tăng tương ứng không?
• Định giá hiện tại như thế nào?
• Khối lượng giao dịch ra sao?
• Có yếu tố cơ bản mới nào hỗ trợ?
• Mức tăng đến từ kết quả kinh doanh hay kỳ vọng?

Phân biệt được tăng giá do nền tảng doanh nghiệp và tăng giá do kỳ vọng thị trường là một phần quan trọng trong quá trình phân tích.

10. Có nên đầu tư toàn bộ tiền vào một cổ phiếu?

Đây là vấn đề liên quan đến quản trị rủi ro danh mục.

Khi tập trung quá nhiều vốn vào một cổ phiếu, kết quả đầu tư có thể chịu ảnh hưởng lớn nếu doanh nghiệp hoặc ngành đó gặp vấn đề.

Nhà đầu tư có thể cân nhắc:

• Tỷ trọng từng cổ phiếu.
• Tỷ trọng từng ngành.
• Mức tiền mặt.
• Mức chịu lỗ.
• Thời gian đầu tư.

Việc phân bổ như thế nào phụ thuộc vào mục tiêu, khả năng chịu rủi ro và chiến lược của từng nhà đầu tư.

Checklist lựa chọn cổ phiếu

Trước khi quyết định nghiên cứu sâu một cổ phiếu, có thể sử dụng checklist:

Doanh nghiệp

• Tôi có hiểu doanh nghiệp kiếm tiền như thế nào?
• Doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh?
• Triển vọng ngành có thuận lợi?

Tài chính

• Doanh thu có tăng trưởng?
• Lợi nhuận có tăng trưởng?
• EPS có cải thiện?
• ROE có phù hợp?
• Dòng tiền kinh doanh?
• Nợ vay?

Định giá

• P/E?
• P/B?
• So với lịch sử?
• So với doanh nghiệp cùng ngành?
• Kỳ vọng tăng trưởng đã được phản ánh vào giá chưa?

Rủi ro

• Rủi ro lớn nhất của doanh nghiệp là gì?
• Điều gì có thể khiến lợi nhuận giảm?
• Điều gì có thể khiến luận điểm đầu tư không còn phù hợp?

Kết luận

Thay vì tìm một câu trả lời cố định cho câu hỏi “Nên đầu tư cổ phiếu nào?”, nhà đầu tư nên xây dựng một quy trình lựa chọn dựa trên chất lượng doanh nghiệp, triển vọng ngành, kết quả kinh doanh, dòng tiền, định giá và rủi ro.

Các báo cáo thị trường năm 2026 cho thấy triển vọng giữa các nhóm ngành và doanh nghiệp có sự phân hóa, vì vậy việc lựa chọn cổ phiếu cần dựa trên dữ liệu của từng doanh nghiệp thay vì chỉ dựa vào diễn biến của VN-Index hoặc một câu chuyện thị trường.

Thông tin trong bài mang tính kiến thức và tham khảo, không phải khuyến nghị mua hoặc bán bất kỳ cổ phiếu nào.

Nguồn tham khảo

• Vietcap – Chiến lược thị trường ngắn hạn tháng 6/2026: thông tin về diễn biến thị trường, định giá và danh sách cổ phiếu được đội ngũ phân tích theo dõi tại thời điểm báo cáo.
• MBS – Báo cáo Triển vọng Việt Nam 6 tháng cuối năm 2026: thông tin về triển vọng lợi nhuận, rủi ro lãi suất/tỷ giá và các nhóm ngành được đề cập trong báo cáo.
• PSI – Báo cáo Chiến lược thị trường năm 2026: thông tin về triển vọng thị trường và các yếu tố vĩ mô được PSI phân tích.
• HOSE – Dữ liệu doanh nghiệp niêm yết: nguồn tham khảo để kiểm tra thông tin công bố của doanh nghiệp và dữ liệu cổ phiếu.